Sanat Seyircisi Olmak: Geçen Yıl Marienbad’da

Gece Gündüz
A A

Yakın zamanda film izleme şeklimi baştan aşağı değiştiren bir yapıt seyrettim. “Geçen Yıl Marienbad’da” Alain Resnais’nin en önemli eserlerinden biri olarak görülür. Resnais, filmin müziği ve mekânların ambiyansıyla seyirciyi dört bir yandan kuşatarak, seyircinin bir buçuk saat boyunca ekran başından ayrılmasını veya filmin haricinde bir şey düşünmesini engelliyor. Hikâyesi ve kurgusu ile izleyicinin asla düz bir yolda seyretmesine izin vermeyen bu film, seyircinin karşısına dolambaçlı yollar ve kestirmelerle geliyor. Resnais, oldukça basit bir hikâyeyi, irili ufaklı parçalara bölerek anlatıyor. Filmin asıl büyüsü ise seyircinin, bu parçaların ne zaman veya nerede geçtiğini anlamasına hiçbir zaman izin vermemesi. Sahnenin Marienbad’da mı, Franzensbad’da mı, 1928 yılında mı, 1929 yılında mı geçtiğinden emin olmak imkânsız.

Filmde kayda değer üç karakter var. Seyirci, filmi sonuna kadar izlese bile bu karakterlerin isimlerini öğrenemiyor. Resnais, bu karakterleri senaryoda A, X ve M olarak adlandırmış. Hikâye bir şatoda geçiyor. Şatoda birçok karakter var ama film, onların arka planda olması gerektiğini, seslerini birbirine karıştırarak ve kimin ne söylediğinin anlaşılmasını engelleyerek belli ediyor. X, yakışıklı bir adam ve şatoda en çarpıcı güzelliğe sahip kadın A’ya, geçen sene de Marienbad’da karşılaştıklarını anlatmaya başlıyor. A ise X’in anlattıklarını hatırlamıyor ya da hatırlamıyormuş gibi yapıyor ve X’in onu yalnız bırakmasını istiyor. X ise hikâyesine ısrarla devam ediyor ve anlattıkları bir süre sonra, zaten bulanık olan olay örgüsünü iyice bulandırıyor. Seyirci, aynı A gibi, film boyunca X’in kontrolü altında. Bütün hikâyeyi X anlatıyor ve bazı yerlerde hikâyeyi, kendi hayal ettiği gibi anlattığını da belli ediyor.

X’in A’yı arzuladığı, bir araya geldikleri ilk kareden itibaren belirgin bir şekilde yansıtılıyor. A’nın çekingenliğinin nedeni, hikâyenin bazı parçalarında X’ten korkması veya ona karşı aynı hislere sahip olmaması şeklinde gözüküyor. Bazı sahnelerde ise A’nın üzerinde güçlü bir etkiye sahip olduğu görünen ama A’nın kocası mı sevgilisi mi olduğu açıklığa kavuşturulmayan M’nin, bu çekingenliğe neden olması işleniyor. M, güç sahibi bir karakter; bu karakteri oynaması için de uzun boylu ve tok sesli bir aktör tercih edilmiş. X, A’nın onunla beraber Marienbad’dan ayrılmasını istiyor; A ise X’ten bir sene beklemesini istiyor.

X, sona yakın bir sahnede A’ya önceki sene yaptıklarını, konuştuklarını ve sonraki sene için sözleştiklerini hatırlatmaya çalışıyor. Bu sahne; seyircinin, hangi tarihte geçtiğini bilebileceği ender sahnelerden biri. M’den ayrılıp X ile beraber olmak istediğinden emin olamayan A, korku ve endişe dolu. Hikâyenin bu aşamasına kadar zaman hakkında hiçbir fikri olmayan seyirci için ise bu sahne, bir kurtarıcı gibi geliyor. İzleyici, bir türlü anlamlandıramadığı olayların bilmecesini çözmesini sağlayacak bir anahtar bulduğunu düşünüyor. Ancak bu sahne de hikâyenin karmaşık yapısı arasında kaybolup gidiyor ve seyirci, yine nerede ve hangi zamanda olduğunu bilemediği bir karanlığın içine çekiliyor.

Alışık olduğumdan çok farklı bir tarzda olan bu film, bir izleyici olarak beni derinden etkiledi. Günümüz filmlerini izlerken hiç bu kadar çaresiz ve olaylar üzerinde etkisiz hissetmemiştim. Günümüzde çekilen çoğu film -özellikle Hollywood filmleri- çizgisel ve dümdüz hikâyeler işliyor. Bol film izleyen biriyseniz filmin sonunda ne olacağını anlamanız çok uzun sürmüyor. Bu filmde ise hiçbir şekilde filmin sonunda ne olacağını tahmin edemedim. Daha sahnelerin, nerede veya hangi tarihte geçtiğini bile bilmiyordum. Seyircinin beklentilerinin, film üzerinde pek bir etkisi olmadığını da fark ettim. İzleyici olarak tüm film boyunca, “sanatçının vizyonunu gönderdiği alıcı” konumundaydım. Tam anlamıyla bir sanat seyircisi deneyimi sunan “Geçen Yıl Marienbad’da” benim film izleme şeklimi değiştirdi. Sadece sanatçının vizyonu üzerine inşa edilmiş bu eser bana, sanat seyircisi olmanın ne demek olduğunu gösterdi.

Yavuz Selim Şen

Paylaşmak güzeldir...

Sol Göz Sağ Göz Giriş Baykuş
+ kaç yapar acaba? Cevap Bekleniyor
Şifremi Unuttum
Yükleniyor...